4.1.   Wskazówki dla lekarzy kierujących na leczenie uzdrowiskowe

W Polsce lekarze przeciętnie mają skąpą wiedzę w zakresie balneologii i medycyny fizykalnej, chociaż jest to specjalizacja lekarska. Jeszcze mniej wiedzą o lecznictwie uzdrowiskowym Przyczyny tego stanu są wielorakie. Jedną z najważniejszych jest to, że przedmiot ten jest realizowany w niewielu programach dydaktycznych uczelni medycznych. Po skończeniu studiów medycznych lekarze rozpoczynają szkolenie specjalizacyjne w różnych dziedzinach klinicznych, w tym czasie nie mają kontaktu z balneologią. Później, jako lekarze specjaliści również nie mają szansy na zdobycie wiedzy balneologicznej. Tylko nieliczna grupa lekarzy, która po uzyskaniu specjalizacji podstawowej – klinicznej rozpoczyna program specjalizacyjny z zakresu balneologii i medycyny fizykalnej, ma możliwości uzyskania wiedzy specjalistycznej z tej dziedziny.

Każdy jednak lekarz ma prawo kierować chorych do leczenia uzdrowiskowego, mimo, że wiedza większości z nich jest w tym temacie ograniczona. Z obserwacji wynika jednak, że lekarze niechętnie kierują swoich pacjentów do leczenia w uzdrowisku, co należy tłumaczyć brakiem wiedzy. Z analogiczną sytuacją spotykamy się przy zapisywaniu leków – jeżeli lekarz nie zna danego specyfiku, to go nie rekomenduje.

Najczęściej źródłem wiedzy balneologicznej dla lekarzy rodzinnych są pacjenci, którzy z takiego leczenia korzystali i uzyskali bardzo dobre wyniki. Często wymuszają oni na lekarzu wypisanie skierowania do leczenia uzdrowiskowego, ponieważ już sami wcześniej korzystali lub dowiedzieli się od znajomych i rodziny o dobrodziejstwach tej terapii.

Aby lekarz prawidłowo skierował chorego do uzdrowiska lub udzielił mu niezbędnych informacji na ten temat powinien posiadać chociażby minimalną wiedzę z zakresu balneologii i medycyny fizykalnej. Ten minimalny zasób wiedzy obejmuje:

1. Wskazania i przeciwwskazania do leczenia uzdrowiskowego.

2. Profile (kierunki) lecznicze uzdrowisk.

3. Metody lecznicze stosowane w uzdrowisku.

4. Tryb kierowania i kwalifikowania do leczenia uzdrowiskowego.

W pierwszej kolejności lekarz, który zamierza wypisać skierowanie do uzdrowiska, powinien dokładnie przeanalizować stan zdrowia swojego pacjenta pod kątem prognozowania poprawy klinicznej w wyniku zastosowania metod leczenia uzdrowiskowego. Lekarz powinien sprecyzować cel leczenia w uzdrowisku oraz ocenić spodziewane wyniki. Następnie powinien sprawdzić czy dana choroba nie jest ujęta w wykazie przeciwwskazań do leczenia uzdrowiskowego (informacje te można znaleźć w niniejszej książce). Lekarz powinien też ocenić stan zaawansowania chorób, co pozwoli mu na skierowanie chorego do odpowiedniego typu zakładu lecznictwa uzdrowiskowego, tj. do szpitala lub sanatorium czy leczenia ambulatoryjnego. Ciężej i mniej sprawnych chorych kierujemy do szpitala uzdrowiskowego, bardziej sprawnych z chorobami o mniejszym stopniu zaawansowania – do sanatorium lub leczenia ambulatoryjnego.

Następnym zadaniem, które staje przed lekarzem, jest wybranie odpowiedniego uzdrowiska. Wybieramy te uzdrowiska, które mają profil leczniczy zgodny z chorobą naszego pacjenta. Radzimy, aby chorych z zaawansowanymi chorobami, mało sprawnych i w podeszłym wieku kierować w miarę możliwości do bliżej położonych uzdrowisk w stosunku do miejsca zamieszkania. Osobom tym nie wskazana jest duża zmiana klimatyczna. Zdecydowana zmiana klimatu w stosunku do miejsca zamieszkania jest potrzebna dzieciom oraz chorym w średnim wieku z chorobami o małym stopniu zaawansowania.

Jakie wybrać uzdrowisko i czym należy kierować się w tym wyborze opisano na następnych stronach tej książki. Można zapoznać się w tym miejscu również z podziałem uzdrowisk na grupy, pod kątem profili leczniczych, i tym samym dowiedzieć się, gdzie leczy się w Polsce choroby reumatyczne, kardiologiczne, ginekologiczne, cukrzycę itd. Zachęcamy wszystkich lekarzy, aby kierowali chorych do leczenia uzdrowiskowego i informowali o jego zaletach. Wiemy, że lecząc farmakologicznie przewlekle chorych nie zawsze osiąga się oczekiwane przez pacjenta i lekarza efekty. W takiej sytuacji oferta uzdrowiskowa może intensyfikować dotychczasowy program leczenia farmakologicznego. Z praktyki wiemy, że dołączenie zabiegów balneologicznych do wcześniej ustalonego programu farmakologicznego znacznie poprawia wyniki leczenia danej choroby i stanu ogólnego pacjenta oraz poprawia jakość życia.

Warto podkreślić, że u chorych po przebytym leczeniu uzdrowiskowym lekarz rodzinny ma znacznie mniej problemów, nie musi wypisywać tylu recept, co do tej pory ani skierowań na badania laboratoryjne. Ponadto wizyta takiego pacjenta w gabinecie jest przyjemniejsza, gdyż chory mniej skarży się na swoje dolegliwości, jest bardziej optymistyczny, dużo więcej wie o swojej chorobie. Zwykle pacjent jest wdzięczny lekarzowi za skierowanie do uzdrowiska.

Wszystkie wymienione efekty pobytu chorego w uzdrowisku są możliwe do osiągnięcia pod warunkiem, że właściwych chorych skieruje się do uzdrowiska i we właściwe miejsce.

4.2.   Sposoby kierowania chorych do uzdrowiska

Jeżeli choroby, kwalifikują się do leczenia uzdrowiskowego, powinniśmy podjąć starania w kierunku ich leczenia w odpowiednim uzdrowisku. Powinniśmy być przeświadczeni, na podstawie własnej wiedzy oraz porady lekarza, że mamy szansę na poprawę stanu zdrowia w wyniku zastosowanego leczenia metodami uzdrowiskowymi, chociaż nie zawsze na wyleczenie choroby.

Pacjenci mieszkający w Polsce mają kilka możliwości uzyskania skierowania finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia (NFZ). Jeżeli u chorego występują choroby w okresie znacznego zaawansowania, można starać się o leczenie w szpitalu uzdrowiskowym. Leczenie to w 100% opłacane jest przez NFZ i może odbywać się w ramach zwolnienia lekarskiego. Drugą możliwością jest ubieganie się o skierowanie do sanatorium uzdrowiskowego, które częściowo jest finansowane przez NFZ, a częściowo przez samego pacjenta. Do sanatorium uzdrowiskowego kwalifikują się osoby z chorobami przewlekłymi o niedużym stopniu zaawansowania, w miarę sprawne fizycznie, w dobrym stanie ogólnym. Można też skorzystać z leczenia ambulatoryjnego – otwartego w uzdrowisku. W tym wypadku NFZ płaci tylko za leczenie balneologiczne na podstawie skierowania, a chory we własnym zakresie pokrywa koszty wyżywienia i zakwaterowania. Z tego typu skierowań, podobnie jak z poprzednich, korzystają tylko osoby ubezpieczone.

Starania o leczenie prowadzone w ramach skierowania finansowanego przez NFZ mają swoje ujemne strony. Po pierwsze na takie leczenie zwykle trzeba czekać kilka miesięcy lub nawet rok, po drugie pacjenci nie mają żadnego wpływu na termin wyznaczonego leczenia i wybór uzdrowiska. Dla osób pracujących zawodowo stanowi to spore ograniczenie.

Aby uzyskać skierowanie na bezpłatne lub częściowo odpłatne leczenie uzdrowiskowe przez polskiego obywatela, należy w pierwszej kolejności otrzymać skierowanie od lekarza leczącego. Jest to formularz, w którym lekarz wypełnia wyniki swego badania, krótką historię chorób, stawia rozpoznanie i dołącza podstawowe badania laboratoryjne. Zaleca się, aby do skierowania załączone zostały aktualne badanie EKG, OB., morfologia krwi, badanie moczu i inne badania specjalistyczne, np. ginekologiczne, onkologiczne, kardiologiczne, laryngologiczne, czy dermatologiczne. Jeżeli chory był leczony w ostatnim okresie w szpitalu i po tym leczeniu został skierowany do leczenia uzdrowiskowego, należy dołączyć do skierowania kartę informacyjną z tego szpitala. Im staranniej wypełnione jest skierowanie, tym łatwiejsze jest kwalifikowanie chorych do leczenia uzdrowiskowego przez NFZ i tym lepiej lekarz w uzdrowisku może leczyć danego chorego.

Skierowanie na leczenie w szpitalu uzdrowiskowym musi wystawić lekarz, który leczył chorego w szpitalu lub lekarz specjalista z poradni, w której stale leczy się chory. Do sanatorium i leczenia ambulatoryjnego skierowanie wystawia najczęściej lekarz rodzinny. Skierowanie wraz z podstawowymi badaniami lekarz przesyła do wojewódzkiego oddziału NFZ, odpowiedniego do miejsca zamieszkania. W oddziale uzdrowiskowym wojewódzkiego NFZ skierowanie jest rejestrowane i konsultowane przez lekarza specjalistę z balneologii i medycyny fizykalnej zatrudnionego w tej instytucji. Analizuje on dokumenty pod kątem zasadności i podejmuje decyzję o potrzebie leczenia danego chorego w warunkach uzdrowiskowych. Kwalifikuje chorego do odpowiedniego uzdrowiska i zakładu lecznictwa uzdrowiskowego (szpital uzdrowiskowy, sanatorium) oraz wyznacza termin leczenia. Skierowania do odpowiednich uzdrowisk i zakładów lecznictwa uzdrowiskowego obejmują tylko te, z którymi oddział wojewódzki zawarł umowę na świadczenia zdrowotne i na tej podstawie finansuje to leczenie. Jeżeli skierowanie zostanie zaakceptowane, wówczas chory otrzymuje z wyprzedzeniem od 2 tygodni do 1 miesiąca powiadomienie o przyznaniu takiego leczenia. Jeżeli skierowanie nie może być zrealizowane w najbliższym możliwym terminie, wówczas chory zapisywany jest na listę oczekujących.

Jeżeli chory nie może skorzystać z leczenia w wyznaczonym terminie przez NFZ z przyczyn losowych, powinien jak najszybciej zawiadomić wojewódzki oddział NFZ i odesłać skierowanie. Wówczas z leczenia uzdrowiskowego może skorzystać inna osoba oczekująca na takie leczenie.

Znacznie prostszy jest sposób załatwiania, gdy decydujemy się na leczenie opłacane we własnym zakresie. W tym wypadku mamy duże możliwości wyboru miejsca oraz czasu leczenia. Zwykle wystarczy rezerwacja z miesięcznym wyprzedzeniem terminu leczenia w wybranym uzdrowisku. Można zarezerwować pokój jednoosobowy lub miejsce w pokoju dwuosobowym w wybranym przez siebie terminie. Pacjenci z zagranicy, którzy korzystają z leczenia, zwłaszcza w szpitalu uzdrowiskowym mają często szansę na częściowy zwrot kosztów za leczenie przez ubezpieczyciela zdrowotnego we własnym kraju, po przedstawieniu karty informacyjnej ze szpitala i rachunku.

Zanim jednak zdecydujemy się na dokonanie rezerwacji powinniśmy znać adres miejsca leczenia. Osoby zainteresowane leczeniem uzdrowiskowym znajdują oferty najczęściej na stronach internetowych lub uzyskują informacje w biurach turystycznych. Na podstawie tych danych decydujemy się na odpowiednie uzdrowisko w Polsce oraz wybieramy zakład lecznictwa uzdrowiskowego, w którym chcemy się leczyć. Poszczególne zakłady różnią się standardem hotelarskim oraz poziomem usług medycznych. Dlatego musimy dokonać wyboru zgodnie z własnym priorytetem, czy pierwszoplanowym jest leczenie czy wypoczynek. Radzimy, aby każdej ofercie dokładnie się przyjrzeć, aby nie wpaść w pułapkę reklamową. Dużo informacji można uzyskać z kontaktów osobistych od pacjentów, którzy już z takiego leczenia korzystali.

W przypadku leczenia komercyjnego, omijają nas wszystkie problemy związane z uzyskaniem skierowania na leczenie oraz zakwalifikowania przez NFZ. Na leczenie prywatne nie jest potrzebne żadne skierowanie. Wystarczy telefonicznie lub listownie zarezerwować sobie miejsce i termin. Dużym ułatwieniem jest korzystanie z poczty elektronicznej (e-mail). Czasem wymagane jest dokonanie niewielkiej przedpłaty za rezerwację, która jest wliczana w całkowity koszt leczenia. Należy zabrać ze sobą karty informacyjne ze szpitala, jeżeli chory przebywał w nim w ostatnich 10-ciu latach, wszystkie specjalistyczne badania, które posiadamy, wykaz stale przyjmowanych leków i – ewentualnie – rekomendacje swojego lekarza. Dobrze jest skorzystać z wizyty u lekarza rodzinnego przed wyjazdem i poinformować go o swojej decyzji oraz zapytać czy ma jakieś zalecenia dla lekarza uzdrowiskowego. Bardzo ważne jest dla chorego zachowanie ciągłości leczenia i przekazywanie informacji o wynikach leczenia z poszczególnych zakładów leczniczych.

Po zakończeniu leczenia w uzdrowisku chory otrzymuje kartę informacyjną (wpisową), informującą o zastosowanych metodach, wynikach leczenia, przebiegu leczenia oraz zalecenia do domu. Karta ta jest własnością pacjenta, ale powinna być okazywana lekarzowi rodzinnemu lub innemu specjaliście, jeżeli jest to potrzebne.

Na zakończenie warto podkreślić, że polskie uzdrowiska zachowują tradycję i wielowiekowe doświadczenie połączone z nowoczesną wiedzą medyczną, dzięki temu właśnie w tych uzdrowiskach można uzyskać najlepsze wyniki leczenia. Myślę, że takie ustawienie problematyki leczniczej jest specyfiką polskiego lecznictwa uzdrowiskowego, rzadziej spotykaną w innych krajach, gdzie dominuje w uzdrowiskach rekreacja.

4.3.   Turystyka uzdrowiskowa

Przez turystykę uzdrowiskową rozumiemy zorganizowane przez biura turystyczne lub indywidualne przyjazdy gości przeważnie z zagranicy w celach leczniczych i turystycznych równocześnie. Lecznictwo uzdrowiskowe jest dobrze rozwinięte w większości krajów Europy, ale są też kraje, w których tego typu leczenia nie ma. Do tych krajów należy Wielka Brytania, Dania, Norwegia, Szwecja. Nie prowadzi się leczenia uzdrowiskowego również w Stanach Zjednoczonych Ameryki i w Kanadzie. W związku z tym, znaczna liczba pacjentów z tych państw korzysta z leczenia uzdrowiskowego w Polsce lub w innych krajach europejskich. Do Polski przyjeżdżają również osoby z Niemiec, chociaż w tym kraju lecznictwo uzdrowiskowe jest dość dobrze rozwinięte, ale bardzo drogie.

Jak wiadomo, w większości krajów europejskich i nie tylko, dostęp do lecznictwa jest ograniczony, stąd długie kolejki oczekujących na leczenie. Część z tych chorych, którzy nie wymagają intensywnej terapii w miejscu zamieszkania, mogłaby skorzystać z leczenia uzdrowiskowego w systemie stacjonarnym. W Polsce lecznictwo uzdrowiskowe cechuje się stosunkowo wysoką jakością pod względem usług medycznych. Usługi lecznicze są nie tylko dobrej jakości, ale również tanie. Stąd obserwuje się coraz większe zainteresowanie międzynarodowe polską medycyną uzdrowiskową. Świadczenia zdrowotne są kupowane przez firmy ubezpieczeniowe (Holandia, Niemcy, Szwajcaria i inne) oraz finansowane prywatnie przez samych pacjentów. Część pacjentów komercyjnych z zagranicy uzyskuje częściowe pokrycie kosztów przez firmy ubezpieczeniowe w swoim kraju.

Pacjenci z zagranicy korzystający z leczenia uzdrowiskowego w Polsce mogą uzyskać świadczenia profilaktyczne, lecznicze, rehabilitacyjne. Turystyka uzdrowiskowa jest polecana:

– osobom zdrowym z czynnikami ryzyka i obciążeniem genetycznym wielu chorób, w tym udaru mózgu, zawału serca, cukrzycy itd.,

– pacjentom z chorobami przewlekłymi w okresie mało i średnio zaawansowanym, z zachowaną zdolnością do samoobsługi osobistej,

– ludziom po wypadkach komunikacyjnych, po operacjach kardiochirurgicznych i innych (w celach rehabilitacyjnych),

– otyłym różnego stopnia,

– zdrowym z występującymi oznakami starzenia się,

– zdrowym, aktywnym zawodowo, przepracowanym (w celach regeneracyjnych),

– zdrowym, pracującym na odpowiedzialnych stanowiskach (stres zawodowy).

W polskich uzdrowiskach leczona jest większość chorób przewlekłych, w tym choroby kardiologiczne i nadciśnienie, angiologiczne, diabetologiczne, otyłość, osteoporoza, laryngologiczne i pulmonologiczne, dermatologiczne, reumatologiczne, ortopedyczno-urazowe, gastroenterologiczne, urologiczne i nefrologiczne. Prowadzone jest też leczenie i usprawnianie ludzi starych.

Równolegle z leczeniem istnieje możliwość skorzystania z wypoczynku, rekreacji i krajoznawstwa. Jest to forma zdrowego, aktywnego wypoczynku. Każde uzdrowisko oferuje jako dodatkową propozycję różne atrakcje turystyczne i krajoznawcze. Szczególnie chętnie z turystyki korzystają goście z zagranicy polskiego pochodzenia. W naszym kraju można zwiedzić wiele ciekawych zabytków, w tym piękne Sanktuaria Maryjne, zamki, kościoły, pałace, muzea, skanseny oraz piękne okolice i bogate w historię miasteczka. Niezwykle bogaty w zabytki jest Kraków, Wieliczka, Sandomierz, Kazimierz, Toruń, Gdańsk i Warszawa.

Uzdrowisko jest oazą zdrowia; całe środowisko przyrodnicze i socjologiczne sprzyja leczeniu i relaksowi, temu służą parki, zieleńce, deptaki, kwiaty, krzewy ozdobne, fontanny, pijalnie, tężnie, muszle i sale koncertowe. Pacjent wypoczęty i zrelaksowany chętnie przyjmuje zabiegi lecznicze i uzyskuje lepsze wyniki.

W czasie leczenia uzdrowiskowego możemy:

– określić, jakie czynniki ryzyka chorób występują i jaki jest ich stopień zaawansowania (diagnostyka),

– poprawić ogólną kondycję zdrowotną,

– usprawnić funkcjonowanie wielu narządów w organizmie,

– zmniejszyć dolegliwości (np. bólowe) i poprawić sprawność fizyczną,

– poprawić wydolność fizyczną,

– zwiększyć odporność organizmu na infekcje,

– poprawić stan psychiczny,

– zmniejszyć swoją nadwagę lub otyłość,

– nauczyć się zasad prawidłowego żywienia i aktywności fizycznej,

– poprawić urodę.

4.4.   Wybieramy uzdrowisko

Często zastanawiamy się, dokąd pojechać na leczenie uzdrowiskowe, aby było ono dla nas najskuteczniejsze. W większości przypadków kierujemy się, niestety, względami nieracjonalnymi. Wybieramy uzdrowisko ładnie położone w górach lub nad morzem, najlepiej tzw. „perłę uzdrowisk”. Czasami bierzemy pod uwagę komfort obiektu i wyposażenie hotelarskie, rzadko natomiast kierujemy się sprawą zasadniczą, tj. wyborem odpowiedniego zakładu leczniczego, który najlepiej leczy. Informacji takich powinien zasadniczo udzielić lekarz rodzinny, ale w praktyce wiemy, że lekarze nie zawsze są dobrze zorientowani w tematyce uzdrowiskowej. Najlepiej więc, gdy przyszły pacjent sam będzie wiedział, które uzdrowisko jest dla niego najlepsze. Wiedza ta jest szczególnie potrzebna, gdy wyjeżdżamy z własnej inicjatywy i na własny koszt.

Warto znać miejscowości wchodzące w skład uzdrowisk statutowych. Są to miejsca, które spełniają wszystkie warunki niezbędne do prowadzenia leczenia uzdrowiskowego w pełnym zakresie. Miejscowościom tym stawia się ostre wymogi dotyczące czystości powietrza, ochrony przed hałasem, posiadania zasobów zieleni, urządzeń uzdrowiskowych i własnych surowców leczniczych. Należy je także wyraźnie odgraniczyć od wczasowisk, które są nastawione na goszczenie ludzi zdrowych, przyjeżdżających w celach rozrywkowych i wypoczynku. Jeżeli naszym głównym celem jest leczenie, wybierzmy klasyczne uzdrowisko, a jeżeli wypoczynek i rekreacja, jedźmy do miejscowości wczasowej. Nie oznacza to jednak, że w uzdrowisku nie możemy wypoczywać. Zwykle udaje się znaleźć odpowiedni hotel, który oferuje dodatkowo niektóre zabiegi balneologiczne w celach rekreacyjnych i profilaktycznych. Korzystamy przy tym z walorów klimatycznych i krajobrazowych danej miejscowości oraz odpowiednich urządzeń uzdrowiskowych.

Następnie należy wybrać uzdrowisko, które prowadzi kierunek leczniczy zgodny z naszymi potrzebami. Kierunek leczniczy to rodzaj specjalizacji uzdrowiska, a więc należy uważać, że jest ono najlepiej przygotowane do leczenia określonej grupy chorób. Z kierunkiem leczniczym uzdrowiska często łączą się warunki klimatyczne, posiadanie własnych surowców leczniczych, tj. wód mineralnych, gazów i peloidów, oraz kadry specjalistów odpowiedniego wyposażenia w urządzenia i sprzęt. Każde z uzdrowisk realizuje zwykle kilka kierunków leczniczych. Wszystkie zakłady lecznicze usytuowane w danym uzdrowisku powinny prowadzić tylko te kierunki lecznicze, które zostały zatwierdzone przez Ministra Zdrowia. Bardzo ważną sprawą jest dobrze wykwalifikowana kadra medyczna. Spełnienie tych warunków pozwala na świadczenie usług na odpowiednio wysokim poziomie.

Zakłady lecznicze znajdujące się w uzdrowisku reprezentują różny poziom usług hotelarskich i leczniczych. Nie zawsze też prowadzą wszystkie kierunki lecznicze obowiązujące w danym uzdrowisku. Mogą się one wyspecjalizować tylko w jednym z nich. W tym zakresie mamy możliwość wyboru odpowiedniego zakładu. Jeżeli dysponujemy odpowiednimi środkami finansowymi i nasz stan zdrowia jest zadawalający, możemy wybrać luksusowy hotel z ograniczonym serwisem leczniczym. Jeżeli stan zdrowia jest gorszy, cierpimy z powodu różnych chorób, które zmniejszają jakość naszego życia, to nie wahajmy się wybrać nawet gorsze warunki hotelowe, ale za to bardzo dobry serwis medyczny. Należy podkreślić, że polskie uzdrowiska przyjmują na leczenie chorych w różnym okresie zaawansowania choroby. Najwyższej jakości usługi medyczne znajdujemy w szpitalu uzdrowiskowym – zakład ten przeznaczony jest dla najciężej chorych. W zakładach tych mogą leczyć się osoby mało sprawne, gdyż zabezpieczona jest odpowiednia opieka lekarska i pielęgniarska w podstawowym zakresie. Dla lżej chorych lub też osób zdrowych z zagrożeniami chorób przeznaczone jest sanatorium. W praktyce możemy zaobserwować pewną regułę: im bardziej komfortowy jest hotel, tym słabsze są usługi medyczne i jest przy tym droższy.

Informację o uzdrowiskach i zakładach leczniczych czy hotelach w uzdrowiskach znajdujemy często w internecie. Jest to dobre źródło informacji pod warunkiem, że jesteśmy odpowiednio przygotowani do jego odbioru. Na stronie internetowej sanatorium lub szpitala uzdrowiskowego powinniśmy poszukać jakie choroby można leczyć w danym obiekcie, jaki jest zakres oferowanych metod leczniczych, czy są możliwości prowadzenia chociażby podstawowej diagnostyki laboratoryjnej, jakiej specjalności lekarze są zatrudnieni w tym zakładzie oraz do jakiej kategorii zakładów zakwalifikowany jest dany obiekt – czy jest to szpital uzdrowiskowy, czy sanatorium. Powinniśmy więc ustalić priorytety; przede wszystkim jak chcemy spędzić czas w uzdrowisku i dokonać wyboru. Aby dobrze wybrać konieczna jest wiedza, którą przekazujemy w tej książce.

W przypadku finansowania świadczeń zdrowotnych przez fundusz państwowy w Polsce, pacjent ma stosunkowo małe możliwości wyboru uzdrowiska i zakładu leczniczego, gdyż o tym zadecyduje lekarz balneolog w Narodowym Funduszu Zdrowia.

W tabelach III i IV podajemy wykaz uzdrowisk polskich, pogrupowanych według kierunków leczniczych.

 

Tab. III. Profile lecznicze uzdrowisk polskich.

Choroby ortopedyczno-urazowe

1.     Augustów

2.     Busko-Zdrój

3.     Ciechocinek

4.     Cieplice Śląskie-Zdrój

5.     Duszniki-Zdrój

6.     Goczałkowice-Zdrój

7.     Gołdap

8.     Inowrocław

9.     Iwonicz-Zdrój

10.  Jedlina-Zdrój

11.  Kamień Pomorski

12.  Kołobrzeg

13.  Kudowa-Zdrój (jako choroba towarzysząca)

14.  Lądek-Zdrój

15.  Połczyn-Zdrój

16.  Przerzeczyn-Zdrój

17.  Swoszowice

18.  Szczawno-Zdrój

19.  Świeradów-Zdrój

20.  Ustka

21.  Ustroń

22.  Wieniec-Zdrój

23.  Wysowa-Zdrój

Choroby układu nerwowego

1. Busko-Zdrój

2. Ciechocinek

3. Cieplice Śląskie-Zdrój

4. Goczałkowice-Zdrój

5. Iwonicz-Zdrój

6. Kamień Pomorski

7. Kołobrzeg

8. Konstancin

9. Połczyn-Zdrój

10. Przerzeczyn-Zdrój

11. Swoszowice

12. Świeradów-Zdrój

13. Ustka

14. Ustroń

Choroby reumatyczne

1.     Augustów

2.     Busko-Zdrój

3.     Ciechocinek

4.     Cieplice Śląskie-Zdrój

5.     Duszniki-Zdrój

6.     Goczałkowice-Zdrój

7.     Gołdap

8.     Horyniec

9.     Inowrocław

10.  Iwonicz-Zdrój

11.  Jedlina-Zdrój

12.  Kamień Pomorski

13.  Kołobrzeg

14.  Krynica-Zdrój

15.  Kudowa-Zdrój (jako choroba towarzysząca)

16. Lądek-Zdrój

17. Muszyna

18. Piwniczna-Zdrój

19. Polanica-Zdrój

20. Polańczyk

21. Połczyn-Zdrój

22. Przerzeczyn-Zdrój

23. Solec-Zdrój

24. Sopot

25. Swoszowice

26. Szczawnica

27. Szczawno-Zdrój

28. Świeradów-Zdrój

29. Świnoujście

30. Ustka

31. Ustroń

32. Wieniec

Choroby kardiologiczne, nadciśnienie

1. Busko-Zdrój

2. Ciechocinek

3. Duszniki-Zdrój

4. Inowrocław

5. Kamień Pomorski

6. Kołobrzeg

7. Konstancin

8. Kudowa-Zdrój

9. Nałęczów

10. Polanica-Zdrój

11. Rabka

12. Rymanów-Zdrój

13. Sopot

14. Świnoujście

16.  Ustka

17.  Ustroń

18.  Wieniec

Choroby dolnych dróg oddechowych

1.     Duszniki-Zdrój

2.     Goczałkowice-Zdrój

3.     Gołdap

4.     Kamień Pomorski

5.     Kołobrzeg

6.     Piwniczna-Zdrój

7.     Rabka

8.     Rymanów-Zdrój

9.     Sopot

10.  Szczawnica

11.  Szczawno-Zdrój

12.  Świeradów-Zdrój

13.  Świnoujście

14.  Ustka

15.  Wysowa-Zdrój

Cukrzyca

1.     Ciechocinek

2.     Kołobrzeg

3.     Krynica-Zdrój

4.     Wysowa-Zdrój

 

Choroby naczyń obwodowych

1.     Augustów

2.     Długopole-Zdrój

3.     Duszniki-Zdrój

4.     Inowrocław

5.     Kudowa-Zdrój

6.     Lądek-Zdrój

7.     Świeradów-Zdrój

8.     Ustroń

Choroby górnych dróg oddechowych

1.     Ciechocinek

2.     Goczałkowice-Zdrój

3.     Iwonicz-Zdrój

4.     Jedlina-Zdrój

5.     Kołobrzeg

6.     Konstancin

7.     Krynica-Zdrój (choroby laryngologiczne jako choroby towarzyszące innym profilom)

8.     Polańczyk

9.     Piwniczna-Zdrój

10.  Rymanów-Zdrój

11.  Szczawnica

12.  Szczawno-Zdrój

13.  Świnoujście

14.  Ustka

15.  Ustroń

16.  Wysowa-Zdrój

Choroby układu trawienia

1.     Długopole-Zdrój

2.     Duszniki-Zdrój

3.     Inowrocław

4.     Iwonicz-Zdrój

5.     Jedlina-Zdrój

6.     Krynica-Zdrój

7.     Muszyna

8.     Piwniczna-Zdrój

9.     Polanica-Zdrój

10.  Swoszowice

11.  Szczawno-Zdrój

12.  Wysowa-Zdrój

13.  Żegiestów-Zdrój

 

Otyłość

1.     Ciechocinek

2.     Iwonicz-Zdrój

3.     Świnoujście

4.     Ustroń

5.     Wysowa-Zdrój

Choroby endokrynologiczne

1.     Kołobrzeg

2.     Kudowa-Zdrój

3.     Muszyna

4.     Polańczyk

5.     Świnoujście

6.     Ustka

Osteoporoza

1.     Busko-Zdrój

2.     Ciechocinek

3.     Cieplice Śląskie-Zdrój

4.     Duszniki-Zdrój

5.     Iwonicz-Zdrój

6.     Lądek-Zdrój

7.     Połczyn-Zdrój

8.     Sopot

9.     Szczawno-Zdrój

10. Świeradów-Zdrój

 

 

Choroby kobiece

1.     Ciechocinek

2.     Duszniki-Zdrój

3.     Gołdap

4.     Horyniec

5.     Iwonicz-Zdrój

6.     Krynica-Zdrój

7.     Lądek-Zdrój

8.     Połczyn-Zdrój

9.     Świeradów-Zdrój

Choroby nerek i dróg moczowych

1.     Cieplice Śląskie-Zdrój

2.     Jedlina-Zdrój

3.     Krynica-Zdrój

4.     Szczawno-Zdrój

5.     Wysowa-Zdrój

6.     Żegiestów-Zdrój

Choroby krwi i układu krwiotwórczego

1.     Krynica-Zdrój

2.     Kudowa-Zdrój

Choroby skóry

1.     Busko-Zdrój

2.     Horyniec

3.     Kołobrzeg

4.     Lądek-Zdrój

5.     Swoszowice

6.     Świnoujście

 

 

Tab. IV. Profile lecznicze uzdrowisk polskich dla dzieci.

Choroby ortopedyczno–urazowe

1.     Busko-Zdrój

2.     Ciechocinek

3.     Dąbki

4.     Goczałkowice-Zdrój

5.     Krasnobród

6.     Rymanów-Zdrój

7.     Szczawno-Zdrój

8.     Świeradów-Zdrój

9.     Ustka

10.  Wieniec

Choroby układu nerwowego

(neurologicznego)

1.     Ciechocinek

2.     Goczałkowice-Zdrój

3.     Krasnobród

4.     Połczyn-Zdrój

Choroby kardiologiczne, nadciśnienie

1. Dąbki

2. Kamień Pomorski

3. Polanica-Zdrój

4. Rabka-Zdrój

Choroby górnych dróg oddechowych

1.     Ciechocinek

2.     Czerniawa-Zdrój

3.     Dąbki

4.     Kamień Pomorski

5.     Krasnobród

6.     Muszyna

7.     Szczawnica

Otyłość

1.     Ciechocinek

2.     Kołobrzeg

Choroby nerek i dróg moczowych

1.     Rymanów-Zdrój

Choroby dolnych dróg oddechowych

1. Dąbki

2. Czerniawa-Zdrój

3. Kamień Pomorski

4. Kołobrzeg

5. Krasnobród

6. Muszyna

7. Rabka-Zdrój

8. Rymanów-Zdrój

9. Szczawnica

10. Szczawno-Zdrój

11.  Świeradów-Zdrój

12. Ustka (dla matki z dzieckiem)

Choroby reumatologiczne

1. Dąbki

2. Ciechocinek

3. Goczałkowice-Zdrój

4. Krasnobród

5. Wieniec

Choroby układu trawienia

1.     Długopole-Zdrój

2.     Kudowa-Zdrój

Cukrzyca

1.     Kołobrzeg

2.     Rabka-Zdrój

Choroby endokrynologiczne

1. Dąbki

2. Kołobrzeg

Choroby skóry

1.     Kołobrzeg

2.     Rabka-Zdrój

Choroby krwi i układu krwiotwórczego

1. Długopole-Zdrój

 

 

4.5. O czym chorzy powinni wiedzieć przed wyjazdem do uzdrowiska

Gdy podejmujemy decyzję o wyjeździe do uzdrowiska lub uzyskamy skierowanie, rozpoczynamy przygotowania. Dobrze jest, gdy można wcześniej powiadomić szefa zakładu pracy oraz uzgodnić wyjazd z najbliższymi współpracownikami. Dotyczy to chorych, którzy otrzymali skierowanie uzdrowiskowe w ramach urlopu (najczęściej nie planowanego) lub też wyjeżdżają na własną rękę. Jeżeli mamy taką możliwość, wybierzmy najkorzystniejszy dla siebie okres, aby najważniejsze sprawy zostały załatwione. Pozwoli to na spokojne przeprowadzenie leczenia, bez obciążeń psychicznych i niepotrzebnego zdenerwowania.

Leczenie w uzdrowisku można przeprowadzić w ciągu całego roku, niekoniecznie w porze letniej. Latem zwykle w uzdrowisku są gorsze warunki do wypoczynku dla osób chorych, gdyż przyjeżdża dużo wczasowiczów, którzy nie zawsze zachowują się spokojnie. Wcześniejsze planowanie wyjazdu do uzdrowiska jest możliwe, gdy choroba jest przewlekła, nie zaawansowana. Jeśli natomiast choroba jest ostra i wymaga leczenia najpierw szpitalnego, a następnie uzdrowiskowego, wówczas nie można wybierać czasu na leczenie, należy podjąć je jak najwcześniej.

Bywa często i tak, że chorzy odkładają swoje leczenie w uzdrowisku z roku na rok z braku czasu, mimo że lekarz leczący widzi taką potrzebę. Tak postępują często matki, które najpierw opiekują się dziećmi, a później wnukami. Postępowanie takie prowadzi do nasilenia choroby, często aż do kalectwa; tym chorym i w uzdrowisku niewiele można pomóc. Pamiętać trzeba, że w każdej sytuacji lepiej jest zapobiegać niż leczyć. To stadia początkowe choroby, a nie zaawansowane, pozwalają na uzyskanie bardzo dobrych wyników leczenia.

Jeżeli wyjazd do uzdrowiska planuje osoba samotna, musi pamiętać o obowiązkach domowych, m.in. dokonaniu opłaty czynszu, abonamentu TV itd. Na czas wyjazdu należy też zabezpieczyć mieszkanie przed włamaniem.

Osoby pracujące, po przyjeździe do uzdrowiska, powinny przesłać zaświadczenie do miejsca pracy o planowanym terminie leczenia w uzdrowisku. Do uzdrowiska zabrać należy ze sobą, oprócz skierowania, dowód osobisty, książeczkę ubezpieczeniową lub książeczkę rencisty, dokumentację chorobową, w tym karty informacyjne z pobytów w szpitalach, zdjęcia rentgenowskie, wyniki badań specjalistycznych, ostatnie badanie EKG, jeżeli nie były dołączone do wniosku. Potrzebne też będą pieniądze na częściową opłatę za sanatorium i inne obowiązujące opłaty, np. ubezpieczeniową. Wniosek-skierowanie wraz z badaniami dodatkowymi chory zwykle otrzymuje z NFZ, będzie on potrzebny przy przyjęciu chorego do uzdrowiska. Jeżeli przyjeżdżamy prywatnie, należy również zabrać ze sobą wyniki badań. Często chory zastanawia się, czy ma zabrać ze sobą leki, które stale przyjmuje. Należy zabrać leki nie tylko na czas podróży, ale najlepiej na cały okres leczenia w uzdrowisku. Dotyczy to zwłaszcza leków specjalistycznych, np. insulin zagranicznych, hormonów. Nie zabieramy natomiast leków witaminowych, preparatów wzmacniających i leków uspakajających. Tych leków chory nie musi przyjmować podczas leczenia uzdrowiskowego. O rodzaju i dawce przyjmowanych leków decyduje lekarz po przeprowadzeniu badania wstępnego. Lekarzowi w czasie badania należy powiedzieć lub pokazać leki, które chory do tej pory przyjmował. Nie należy samowolnie przyjmować żadnych leków. Jest to o tyle ważne, że można leki przedawkować lub spowodować nieprawidłowe ich połączenie, jeżeli np. równocześnie przyjmuje się leki własne i dodatkowo zlecone przez lekarza w uzdrowisku. Leki przyjmuje pacjent sam lub – jeżeli ma zaburzenia pamięci – podaje je pielęgniarka.

Właściwy ubiór

W uzdrowisku obowiązuje strój skromny, estetyczny, czysty. Przygotowując bagaż, pamiętać trzeba o tym, aby nie był zbyt duży i ciężki. Wystarczy jedna walizka lub torba podróżna. Wygodniej jest mieć dwie mniejsze torby niż jedną bardzo ciężką. Należy zabrać ze sobą tylko rzeczy niezbędne, w tym przybory toaletowe, bieliznę dzienną i nocną, najlepiej bawełnianą. Podstawowym ubraniem dla każdego chorego w uzdrowisku jest dres lub jego modyfikacja, np. getry z ciepłą kurtką u pań. Panom potrzebny może być frotowy szlafrok lub dres, poza tym kurtka, sweter, spodnie. Zabieramy zwykle ze sobą strój kąpielowy i czepek. Niezwykle ważne jest odpowiednie obuwie. Do spacerów najodpowiedniejsze są adidasy, wygodne półbuty oraz bawełniane skarpety. Do chodzenia w zakładzie przyrodoleczniczym mogą być potrzebne wysuwane pantofle, najlepiej plastikowe, nie na śliskiej podeszwie. Niektóre zakłady lecznicze, w tym zwłaszcza szpitale uzdrowiskowe, mają zakład przyrodoleczniczy na miejscu, często połączony z częścią hotelową łącznikiem. Wówczas możemy ubierać się w dres, a na nogi zakładamy pantofle lub klapki. Większość sanatoriów nie ma własnego zakładu przyrodoleczniczego i na zabiegi trzeba wychodzić poza własny teren. Wówczas trzeba ubierać się ciepło, aby uniknąć częstych przeziębień w takich sytuacjach.

Idąc na zabieg, zabieramy ze sobą zawsze kartę, w której lekarz zalecił i wpisał odpowiednie zabiegi, ręcznik, strój kąpielowy i czepek. Panie zabierają dodatkowo grzebień, krem, suszarkę do włosów, dlatego chętnie kupują ładne, kolorowe torebki zabiegowe (nieprzemakalne), w których mieszczą się wszystkie potrzebne przybory. Zaraz po przyjęciu zabiegów nie należy wychodzić na powietrze, wskazany jest wypoczynek najlepiej na leżąco. Po zabiegach można przebrać się w spodnie lub spódnicę, a wychodząc na zewnątrz – kurtkę, czapkę, szalik, ciepły wełniany sweter. Panie często zabierają ze sobą liczne kreacje. Pamiętać należy, że uzdrowisko nie jest miejscem, gdzie należy się nadmiernie stroić. Zupełnie niepotrzebne są stroje wieczorowe.

Należy ubierać się przede wszystkim wygodnie i skromnie. Widok wystrojonej Pani obok ciężko chorego, ułomnego i często biednego człowieka, wpływa deprymująco na obie strony. Nie należy zabierać biżuterii i dużej sumy pieniędzy oraz kosmetyków w nadmiarze. Wszystkie te przedmioty sprawiają nam później dużo kłopotu. Niestety, w uzdrowisku zdarzają się kradzieże pieniędzy lub innych przedmiotów. W czasie leczenia uzdrowiskowego, a zwłaszcza podczas przyjmowania zabiegów, nie należy używać kosmetyków upiększających. Podczas kąpieli w basenie żałośnie wygląda pani z rozmazanym makijażem.

4.6.   Podróż i pierwsze dni w uzdrowisku

Większość polskich uzdrowisk jest zlokalizowana w południowej lub północnej części kraju. Tylko kilka z nich jest położonych w centralnej Polsce. Dojazd do odległych uzdrowisk dla osób chorych i niesprawnych stanowi problem, może nawet ograniczać niektórym osobom możliwość korzystania z tych uzdrowisk. Szczególnie uciążliwe dla chorych są przesiadki podczas transportu koleją, gdyż wiążą się z przenoszeniem bagażu na stacjach. Najwygodniejsze są połączenia bezpośrednie z miejsca zamieszkania do uzdrowiska, odbywane przy tym w porach dziennych. Obecnie coraz więcej jest możliwości transportu chorych z większych miast do uzdrowisk specjalnymi autobusami. Osoby przyjeżdżające z zagranicy często korzystają z transportu samolotowego, wówczas biura turystyczne gwarantują dowóz z lotniska do uzdrowiska. Jeżeli ktoś przyjeżdża indywidualnie, to z lotniska może dojechać autobusem lub taksówką. Znaczna część krajowych pacjentów podróżuje samochodami, co znakomicie ułatwia podróż. Uzdrowiska dysponują strzeżonymi parkingami, gdzie bezpiecznie można pozostawić samochód na czas pobytu w uzdrowisku.

Pacjenci przyjeżdżający do uzdrowiska powinni mieć zarezerwowane miejsce pobytu. Jeżeli chory korzysta z opłacanego przez NFZ leczenia, to instytucja ta rezerwuje i zawiadamia chorego o miejscu i czasie jego pobytu. Jeżeli korzystamy z leczenia prywatnie, na własny koszt, również należy zawsze mieć wcześniejszą rezerwację. Rezerwacji dokonujemy telefonicznie lub e-mailem w danym sanatorium lub też załatwia to biuro turystyczne w miejscu zamieszkania.

Po przyjeździe do uzdrowiska dokonuje się rejestracji w recepcji danego obiektu, gdzie pacjent zostaje zameldowany i otrzymuje klucz do pokoju. Następnie chory powinien udać się do dyżurki pielęgniarskiej, gdzie wykonane zostaną wstępne badania: ciśnienia krwi, ciężaru ciała, u chorych na cukrzycę poziomu cukru we krwi. Pielęgniarka ocenia czy pacjent wymaga dodatkowej opieki w przyjmowaniu leków, zabiegów, czy też potrzebuje pomocy w wykonywaniu czynności osobistych. Pielęgniarka informuje pacjenta o terminie badania lekarskiego. Chory jest badany przez lekarza w dniu przyjazdu lub w następnym. Do badania trzeba się przygotować, wziąć prysznic, ubrać się w szlafrok lub dres czy inne wygodne ubranie. Należy zabrać ze sobą karty wypisów ze szpitala, zdjęcia rentgenowskie i inne badania specjalistyczne oraz wykaz przyjmowanych leków.

Jeżeli z różnych losowych powodów chory nie może dojechać w wyznaczonym terminie do uzdrowiska, powinien jak najwcześniej zawiadomić instytucję kierującą, czyli NFZ. Jeżeli sam rezerwował pobyt, również powinien zawiadomić uzdrowiskowy zakład leczniczy o swej rezygnacji. Ryzykowany jest też przyjazd dzień wcześniej przed wyznaczonym terminem, gdyż może nie być wolnego miejsca, ponieważ poprzedni pacjent jeszcze nie wyjechał. Jeżeli więc wcześniejszy przyjazd jest konieczny, należy telefonicznie uzgodnić, czy jest wolne miejsce.

Pamiętać należy, aby w czasie podróży nie pomijać zwykle przyjmowanych leków. Leki, które przyjmujemy systematycznie należy zabrać w ilości potrzebnej na okres leczenia. Jeżeli danego leku zabraknie w czasie leczenia, nie należy się martwić, ponieważ lekarz w uzdrowisku wystawi receptę na taki sam lub jego odpowiednik. Jeżeli czeka nas długa podróż samolotem, tj. powyżej 3 godzin, ostatnio coraz częściej zaleca się chorym (zwłaszcza z chorobami układu krążenia, po zawale, po przebytym zakrzepowym zapaleniu żył, z cukrzycą oraz w podeszłym wieku) przyjmowanie na czas podróży leków przeciwzakrzepowych (dotyczy to chorych, którzy nie przyjmują ich niezależnie od podróży). Są zwolennicy przyjmowania aspiryny w dawce 75 lub 100 mg jeden raz dziennie, na kilka dni przed podróżą, w czasie i po podróży. Innym sposobem na zabezpieczenie się przed zakrzepicą żylną w czasie podróży jest zastosowanie Fraxiparyny pod postacią zastrzyku w specjalnej ampułce, który chory sam sobie podaje na jeden dzień przed, w dniu podróży i jeden dzień po podróży. W czasie dłuższej podróży samolotem lub autobusem należy wykonywać ćwiczenia, w tym napinanie mięśni kończyn górnych i dolnych. Wszystko to ma służyć pobudzeniu krążenia obwodowego i zabezpieczyć przed zakrzepicą żylną.

W pierwszych dniach po przyjeździe do uzdrowiska organizm chorego podlega adaptacji do zmienionych warunków klimatycznych i środowiskowych. W pierwszych trzech dniach mogą wystąpić bóle głowy, bezsenność lub nadmierna senności, wzrost ciśnienia krwi i tętna. Jeżeli przyczyną są procesy adaptacyjne, nie należy się tym niepokoić. Należy dążyć do tego, aby dobrze się wyspać, nawet wówczas, gdy sen ten jest wynikiem przyjęcia tabletki nasennej. W pierwszym lub drugim dniu po przyjeździe, po zbadaniu przez lekarza, chorzy mają zleconą odpowiednią dietę, ustalony program leczenia farmakologicznego oraz zabiegi balneofizykalne. Jeżeli jest taka potrzeba a chory przebywa na leczeniu w szpitalu uzdrowiskowym, wykonuje się badania laboratoryjne i czynnościowe, które pozwalają na uzupełnienie diagnostyki oraz monitorowanie leczenia. W obiektach prowadzących leczenie typu sanatoryjnego, gdzie przebywają osoby o mało zaawansowanych chorobach, zwykle możliwości laboratoryjnych badań diagnostycznych nie ma.

 

 

Poprzedni rozdział
Następny rozdział